In Winkelcentrum Middenhoven in Amstelveen werd onlangs een 86-jarige vrouw het slachtoffer van zakkenrollerij. Kort daarna ontdekte ze dat er voor honderden euro’s was uitgegeven met haar betaalpas. De politie heeft camerabeelden waarop een verdachte te zien is en vraagt om herkenning. Het incident vertelt een pijnlijk en belangrijk verhaal: betaalfraude gebeurt vaak razendsnel, meestal op plekken waar we ons veilig wanen.
Dit voorval raakt een gevoelige snaar, juist omdat het iedereen kan overkomen. Winkelen, afrekenen, je pas opbergen — in een fractie van een seconde kan een onoplettend moment genoeg zijn. Voor ouderen is de impact extra groot: naast het financiële verlies is er de schok, het verlies van vertrouwen en de angst dat het nog eens gebeurt.
Hoe deze vorm van betaalfraude werkt
Criminelen combineren vaak meerdere trucs. Een veelgebruikte werkwijze is dat iemand de pincode van een slachtoffer afkijkt tijdens het afrekenen (ook wel ‘shoulder surfing’), terwijl een mededader dicht in de buurt blijft. Even later wordt de pas subtiel ontvreemd — soms door een afleidingsmanoeuvre, zoals een ‘hulpvaardige’ voorbijganger die wijst op gevallen kleingeld of een vlek op de jas. Met de pincode in handen kunnen frauders vervolgens snel contant geld opnemen of contactloos betalen tot het limiet is bereikt.
Een andere variatie is de wisseltruc: de dader biedt aan te helpen bij de betaalautomaat, ‘legt’ de pas zogenaamd terug in de portemonnee, maar wisselt deze in werkelijkheid om voor een andere kaart. Vaak komt het slachtoffer er pas later achter dat de eigen pas ontbreekt — precies zoals in het Amstelveense incident gebeurde, waar het besef pas kwam toen er al transacties waren verricht.
Waarom winkelcentra kwetsbare plekken zijn
Drukte is de beste dekmantel. In winkelstraten en overdekte centra, zoals Middenhoven, lopen veel mensen langs elkaar, is er weinig persoonlijke ruimte en zijn er tal van visuele prikkels. Daders spelen daarop in door dicht op iemand te gaan staan bij de kassa, mee te kijken bij de automaat of het moment van inpakken te benutten. Bovendien stappen we in een winkelomgeving vaak in een ‘routine-stand’, waardoor we minder alert zijn op details als het zorgvuldig wegbergen van de pas.
Signalen om direct op te letten
Let op mensen die ongewoon dicht in je ‘persoonlijke bubbel’ komen, vooral bij pinautomaten en kassa’s. Wees alert als iemand je ongevraagd wil helpen met je pintransactie of ineens een gesprek begint precies op het moment dat jij je pincode intoetst. Ook het gevoel dat iemand je volgt of telkens naast je opduikt in verschillende winkels is een waarschuwingssignaal.
Zo bescherm je jezelf en je naasten
Scherm je pincode altijd af met je hand of lichaam, ook als het druk is of als je haast hebt. Bewaar je betaalpas direct na het betalen op een vaste, afgesloten plek en controleer kort of hij er daadwerkelijk in zit. Stel een lage contactloos-betaallimiet in en overweeg twee rekeningen: één met beperkt saldo voor dagelijkse boodschappen en één hoofdrekening die niet direct aan je pas is gekoppeld.
Voor mantelzorgers en familieleden: oefen het ‘veilig betalen’-ritueel met oudere naasten. Denk aan: pincode afschermen, pas direct wegbergen, niet ingaan op ‘hulp’ van onbekenden en rustig de tijd nemen. Installeer bankapps met directe pushmeldingen zodat ongewone transacties binnen seconden opvallen. Bespreek ook het belang van regelmatig het saldo controleren en het noteren van onverklaarbare bedragen.
Wat te doen als je toch slachtoffer bent
Handel snel. Blokkeer onmiddellijk de pas via de bankapp of door te bellen met de bank; noteer datum, tijd en eventuele locaties van frauduleuze transacties. Doe vervolgens aangifte bij de politie. In Nederland kan dat telefonisch via 0900-8844 of online, en in geval van heterdaad of dreiging bel je 112. Hoe sneller je handelt, hoe groter de kans dat transacties kunnen worden teruggedraaid en dat opsporingsteam camerabeelden veiligstelt.
De rol van camerabeelden en getuigen
In het geval van Middenhoven is er een verdachte op beeld. Herken je iemand op recent vrijgegeven beelden of heb je rond het tijdstip van de diefstal iets verdachts gezien? Neem dan contact op met de politie. Getuigenverklaringen — hoe klein ook — kunnen het ontbrekende puzzelstukje zijn dat een zaak vooruithelpt. Beschrijf bijvoorbeeld kleding, looprichting, opvallende gewoontes of interacties met het slachtoffer.
Veiligheid begint bij kleine gewoontes
Criminelen spelen in op routine, drukte en afleiding. Het antwoord zit dus in kleine, consistente gewoontes: je pincode altijd afschermen, je pas meteen opbergen, je omgeving scannen bij het afrekenen en beleefd maar beslist ‘nee’ zeggen tegen ongevraagde hulp. Winkels en centra kunnen helpen met duidelijke waarschuwingsborden, goed zichtbare camera’s en alert personeel, maar de meest effectieve beveiliging draag je nog altijd zelf met je mee: je aandacht.
Het Amstelveense incident in Winkelcentrum Middenhoven herinnert ons eraan dat alertheid geen paranoia hoeft te zijn, maar een vorm van zelfzorg. Door één minuut langer stil te staan bij hoe je betaalt, vergroot je je veiligheid aanzienlijk. En door het gesprek hierover te voeren met ouders, buren of vrienden, wordt die alertheid besmettelijk — een positieve gewoonte die de kans op fraude voor de hele buurt verkleint.
